Download

Kontakt prasowy

Informacje na temat wystawy:

Dr. Philipp Neumann-Thein
Presse- und Öffentlichkeitsarbeit
Stiftung Gedenkstätten Buchenwald und Mittelbau-Dora
Tel. +49 (0) 3643 430 156
Fax +49 (0) 3643 430 100

lub E-Mail.

 

Zdjecia do pobrania

Te fotografie prasowe mogą być użyte w ramach przygotowania artykułów prasowych na temat wystawy „Praca przymusowa. Niemcy, robotnicy przymusowi i wojna“ wyłącznie z podaniem źródła.

Proszę o przesłanie egzemplarzy obowiązkowych do działu Prasowego i Promocji Fundacji Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora.

Zdjecia: Oswajanie. Przemoc i wykloczenie przed wojną

Chemnitz, März 1933.
Bernhard Kuhnt und andere verhaftete Sozialdemokraten und Kommunisten wurden gezwungen, vor Schaulustigen Zäune zu säubern. Bernhard Kuhnt blieb bis Juli 1934 in Haft. Danach lebte er unter Überwachung in Berlin.

Quelle: Stadtarchiv Chemnitz
Poniżanie Bernharda Kuhnta w Chemnitz, marzec 1933 r.
Napis na zdjęciu brzmi: „Zawsze elegancki! Buntownik floty Bernh. Kuhnt podjeżdża do swego nowego stanowiska pracy (czyścić brudy).” Jest to aluzja do legendy, zgodnie z którą zbuntowani socjaldemokratyczni i komunistyczni marynarze ponosili odpowiedzialność za klęskę Rzeszy Niemieckiej w pierwszej wojnie światowej.
Źródło: Archiwum Federalne, Koblencja
Reibaktion Wien
Fritz Wokurka fotografierte im März 1938 die von ihm und Gleichgesinnten initiierte „Reibaktion“ in Wien. Zusammen mit einem Brief schickte er die Bilder einige Jahre später an den „Stürmer“.
Quelle: Stadtarchiv Nürnberg/Signatur E 39 Nr. 256/5 (Bitte immer angeben.)

Zdjecia: Radykalizacja. Praca przymusowa w okupowanej Europie

Transport do Niemiec
Kobiety i dziewczęta wywożone na roboty przymusowe do Rzeszy wsiadają pod nadzorem do pociągu. Ukraina, wiosna 1943 r.
Zdjęcie: Thiemann; źródło: Archiwum Federalne, Koblencja
Album Oddziału Włókienniczego w łódzkim getcie, 1942 r. (reprodukcja)
Przedstawione produkty zostały wykonane w latach 1940–42 na zlecenie Wehrmachtu, są to m.in. stroje sportowe, bluzy polowe, płaszcze i pilotki.
Zdjęcie: Daniel Porsdorf; źródło: Zbiór ikonograficzny Archiwum Państwowe w Łodzi
Prace budowlane na terenie IG Farben w Auschwitz
Na zdjęciu widać więźniów obozu koncentracyjnego oraz robotnice cywilne przy budowie drogi. Dürrfeld zeznał, że kobiety te były „robotnicami ze wschodu”. W IG Farben w Monowicach pracowało przymusowo kilkaset Ukrainek i Rosjanek. Teren IG-Farben w Auschwitz, ok. 1943 r.
Źródło: Archiwum Federalne, Koblencja
Biuro niemieckiego urzędu pracy w Polsce
Dzięki mundurom niemiecki personel urzędów pracy zyskał wojskowy wygląd.Polska, Październik 1940 r.
Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, Warszawa
Zakłady Daimlera w Mińsku
Robotnicy przymusowi na terenie Zakładów Daimlera w Mińsku, nadzorowani przez pracownika niemieckiej Organizacji Todt, wrzesień 1942 r.
Źródło: Archiwum Mercedes-Benz Classic, Stuttgart
Zakłady Daimlera w Mińsku
Robotnice przymusowe na terenie Zakładów Deimlera w Mińsku, Wrzesień 1942 r.
Źródło: Archiwum Mercedes-Benz Classic, Stuttgart
Niemiecki urząd pracy w Łodzi
Pracownicy Urzędów Pracy należeli do pierwszych niemieckich urzędników, których kierowano na tereny okupowane. Ich najważniejszym zadaniem było natychmiastowe pozyskanie siły roboczej. Łódź (w latach 1940–1945 Litzmannstadt), 1939 r.
Źródło: Bawarska Biblioteka Miejska, Monachium
Metalowa skrzynka z dokumentami z getta warszawskiego
Skrzynka ta została zakopana przez pracowników konspiracyjnego archiwum podczas powstania w getcie warszawskim w 1943 r. Ukryto w niej relacje żydowskich naocznych świadków na temat życia pod okupacją niemiecką. Zebrał je Emanuel Ringelblum, historyk, który sam mieszkał w getcie.
Użyczenie: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa
Foto: Katharina Brand; źródło: Fundacja Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora
Niemiecki żołnierz (przypuszczalnie członek SS ) szykanujący Żyda w okupowanej Polsce, jesień 1939 r.
Fotografia z byłego archiwum „Stürmera“. W tle grupa cywilnych gapiów.
Źródło: Archiwum Miejskie w Norymberdze
Szykany w obozie
Według raportu Katzmanna zdjęcie przedstawia rewizję nowo przybyłych robotników przymusowych. Szykany i znęcanie się były w obozach przy drodze tranzytowej nr 4 na porządku dziennym. Galicja, ok. 1942 r.
Źródło: Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa
Warsztat stolarski w łódzkim getcie
Zdjęcia warsztatów, wykonane przez Mendela Grosmana i Henryka Rossa wiosną 1942 r., miały dokumentować wydajność produkcji w łódzkim getcie. Na niektórych z nich wyraźnie widać jednak zły stan zdrowia mieszkańców getta. Łódź (1940-1945 Litzmannstadt), 1942.
Źródło: Mendel Grosman / Henryk Ross; Archiwum Państwowe w Łodzi
Robotnicy przymusowi przy budowie Wału Atlantyckiego
By ukończyć budowę ogromnego kompleksu w terminie, niemieccy brygadziści z Organizacji Todt popędzali zagranicznych robotników, nie bacząc na ich stan zdrowia, 1943 r.
Zdjęcie: Schmähmann; źródło: Süddeutsche Zeitung Photo

Zdjecia: Zjawisko masowe. Praca przymusowa w Rzeszy

Tabliczka z danymi osobowymi robotnika przymusowego (eksponat)
Na płytkach, stosowanych zwykle w maszynach adresujących (tzw. "Adrema-Platten"), zapisano następujące dane osobowe robotników przymusowych: numer, nazwisko, narodowość, rodzaj wykonywanej pracy, oznaczenie obozu pracy, datę urodzenia oraz datę rozpoczęcia pracy.
Zdjęcie: Peter Hansen; źródło: Fundacja Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora
Arbeitsbuch – książka pracy (eksponat)
Książka pracy wystawiana przez Urzędy Pracy Trzeciej Rzeszy dla zagranicznych robotników przymusowych.
Zdjęcie: Peter Hansen; źródło: Fundacja Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora
Berlin-Wilhelmshagen: przybycie do obozu przejściowego
Radzieckie robotnice przymusowe przybywające do obozu przejściowego Berlin-Wilhelmshagen, grudzień 1942.
Zdjęcie: G. Gronfeld; źródło: Niemieckie Muzeum Historyczne, Berlin
Berlin-Wilhelmshagen: rejestracja w obozie przejściowym
Pracownice Urzędu Pracy rejestrują robotnice przymusowe i wręczają im dokumenty pracownicze. Obóz przejściowy Berlin-Wilhelmshagen, grudzień 1942 r.
Zdjęcie: G. Gronfeld; źródło: Niemieckie Muzeum Historyczne, Berlin
Francuscy jeńcy wojenni w Ingolstadt
„Pozbawieni miłości” i „Willa łez” – tymi słowami wyrazili swoje uczucia na drewnianych tabliczkach francuscy jeńcy w Ingolstadt 1 grudnia 1940 r.
Źródło: Archiwum prywatne Clemensa Nißla, Obereichstätt
Kobiety przy wycinne drzew
Wiele robotnic przymusowych musiało wykonywać prace zaliczane tradycyjnie do męskich, jak na przykład roboty leśne.
Źródło: Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, Warszawa
Grupa robotników przymusowych w baraku przy piecu
„Praca bardzo ciężka przy usuwaniu kamienia odstrzeliwanego przez minerów. [Byłem] ciągle cały mokry od wody spadającej z górnej części tunelu. Dostałem [takiego] reumatyzmu, że nie mogłem nawet spać w nocy. Jesienią i zimą 1940 r. w drodze z pracy odległej [o] ok. kilometr od baraków mokre ubranie zamarzało w temperaturze wtedy –20°C. Żeby się rozebrać po powrocie, trzeba było najpierw rozmrozić ubranie.” Urodzony w 1919 r. Edward Dąbrowa pracował przymusowo przy budowie elektrowni wodnej Illwerke w Tyrolu.
Źródło: Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, Warszawa
Powieszenie polskiego robotnika przymusowego Juliana Majki (1)
Egzekucja Juliana Majki, przeprowdzona 18 kwietnia 1941 roku, była karą za związek z niemiecką kobietą. Uczestniczyli w niej wyżsi funkcjonariusze Policji Bezpieczeństwa, przedstawiciel rady powiatu, lekarz z SS oraz kat Johann Reichhart. Oddziałem egzekucyjnym dowodził funkcjonariusz Gestapo. Michelsneukirchen (Bawaria), 18 kwietnia 1941 r.
Źródło: Zbiory Vernona Schmidta, weterana 90. Dywizji Piechoty Armii Stanów Zjednoczonych, Fresno
Powieszenie polskiego robotnika przymusowego Juliana Majki (2)
Więźniowie obozu koncentracyjnego we Flossenbürgu musieli wspierać kata przy pracy. Egzekucję sfotografował przypuszczalnie esesman dowodzący plutonem egzekucyjnym. Zdjęcia znalazł podczas wyzwolenia obozu jeden z amerykańskich żołnierzy. Michelsneukirchen (Bawaria), 18 kwietnia 1941 r.
Źródło: Zbiory Vernona Schmidta, weterana 90. Dywizji Piechoty Armii Stanów Zjednoczonych, Fresno
Powieszenie polskiego robotnika przymusowego Juliana Majki (3)
Na miejsce egzekucji Juliana Majki sprowadzono Polaków, którzy pracowali w tej okolicy. Funkcjonariusz Gestapo upomniał ich przy okazji, by nie łamali niemieckich przepisów. Michelsneukirchen (Bawaria), 18 kwietnia 1941 r.
Źródło: Zbiory Vernona Schmidta, weterana 90. Dywizji Piechoty Armii Stanów Zjednoczonych, Fresno
Otto Thom (po lewej) z polskimi robotnikami
Otto Thom był synem kowala, który wg relacji Antoniego Brylińskiego, „był przyjazny dla wszystkich robotników przymusowych“. Henryk Czarnecki (drugi z prawej) podążył za swoim bratem Zygmuntem do Rehfelde z własnej woli. Zarządca Wolf wszystkich traktował z jednakową brutalnością, niezależnie od tego, czy do pracy zgłosili się dobrowolnie czy nie. Październik 1943 r.
Źródło: zbiory prywatne Antoniego Brylińskiego, Poznań
Rekrutacja do pracy w górnictwie
Latem 1942 r. dokonano selekcji radzieckich jeńców wojennych w obozie jenieckim w Zeithain w celu rekrutacji siły roboczej dla belgijskich kopalń.
Źródło: Miejsce Pamięci Ehrenhain Zeithain
Rekrutacja do pracy w górnictwie
Latem 1942 r. dokonano selekcji radzieckich jeńców wojennych w obozie jenieckim w Zeithain w celu rekrutacji siły roboczej dla belgijskich kopalń.
Źródło: Miejsce Pamięci Ehrenhain Zeithain
„Rysunek tygodnia“
Jedna z zasad zabraniała Niemcom „dzielenia stołu” z robotnikami przymusowymi. W gospodarstwach wiejskich robotnicy przymusowi mieli spożywać posiłki oddzieleni od Niemców. „Rysunek tygodnia“, Amstettner Anzeiger, 18 kwietnia 1943 r.
Źródło: Biblioteka Uniwersytetu Wiedeńskiego
Ciągły nadzór
Francuscy jeńcy wojenni Nobile Citerneschi i François Santini pracowali w gospodarstwie u Marie Renner. Pilnowało ich dwóch żołnierzy Wehrmachtu. Ponieważ żołnierze byli potrzebni na froncie, nadzór przejęli gospodarze, 1941 r.
Zdjęcie: Franz Gabriel; źródło: Wiener Stadt- und Landesarchiv
Tschechische Zwangsarbeiter in Essen
„Essen, der Arsch Europas“ haben tschechische Zwangsarbeiter im Juli 1943 für dieses Erinnerungsfoto mit Kreide auf die Tafel geschrieben. Sie mussten Zwangsarbeit für den Krupp-Konzern in Essen leisten.

Quelle: Privatarchiv Milan Dokoupil, Opava
Ukraińska rodzina
W maju 1943 r. cała rodzina została wywieziona na roboty przymusowe do Volzum (Dolna Saksonia).
Źródło: Towarzystwo Historyczne z Braunschweig sp.j./ Archiwum Landu Dolnej Saksonii – Archiwum Państwowe w Wolfenbüttel
Władisław Kołopoleski
„Niezależnie od wykonywania ciężkiej pracy, będącej ponad moje siły, byłem pod lada pretekstem bity i katowany nieraz do utraty przytomności. Na przykład w wyniku silnego pobicia przez SA-mana Maxa Ewerta doznałem [tak] dużego urazu głowy, że nie tylko straciłem przytomność, ale musiałem być poddany operacji głowy" – pisze urodzony w 1932 r. w Łodzi Władysław Kołopoleski. Od kwietnia 1940 r. pracował przymusowo u Maxa Ewerta, sołtysa wsi Gervin (obecnie Górawino) na Pomorzu.
Źródło: Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”, Warszawa
Robotnice przymusowe w Prusach Wschodnich
Obcokrajowcy stanowili od 1943 r. niemal połowę siły roboczej w rolnictwie. O tym, jak dobrze lub źle traktować swoich robotników przymusowych decydowali w dużej mierze sami gospodarze. Prusy Wschodnie, niedatowane.
Źródło: Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie“, Warszawa
Dwoje dzieci z wózkiem
„Jeden tydzień pracujemy porankami, drugi tydzień popołudniami, zawsze po 12 godzin. Szufla, którą dostałem była wyższa ode mnie. Byłem wtedy jeszcze małym chłopaczkiem.“13-letni Polak Jan Sikorski (prawdopodobnie po lewej na zdjęciu) został deportowany do Rzeszy w marcu 1940 roku. Musiał pracować szuflą w firmie budowalnej „Polensky & Zöllner“ przy budowie kanału. W grudniu 1942 r. W grudniu 1942 r., przy budowie dworca towarowego, stracił dolną część prawej nogi. Niepełnosprawny, do końca wojny musiał pracować przymusowo w innym miejscu.
Źródło: Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie“, Warszawa
„Europa pracuje w Niemczech”
Strona tytułowa broszury propagandowej dotyczącej zatrudnienia zagranicznych robotników przymusowych w Niemczech, 1943 r.
Zdjęcie: Peter Hansen; źródło: Fundacja Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora
„Niewolnicy XX wieku”
Robotnikom z Europy Zachodniej oraz Protektoratu Czech i Moraw wolno było posiadać aparat fotograficzny. Czesi zatrudnieni w firmie Ambi Budd w Berlinie i zakwaterowani w obozie w Johannisthal pokazują, że zdjęcie nie powstało podczas zwyczajnej uroczystości – na torbie widnieje napis: „Niewolnicy XX wieku”.
Źródło: Berliner Geschichtswerkstatt e.V.

Zdjecia: Wyzwolenie. Rozrachunek z pracą przymusową i jej następstwa

Wyzwolone kobiety żydowskie
Grupa Żydówek po wyzwoleniu przez armię amerykańską – Kauritz (Saksonia). Pracujące tam przymusowo kobiety zostały rekrutowane z Francji, Holandii, Belgii i innych terenów okupowanej Europy. Kwiecień 1945 r., Kauritz (Saksonia).
Źródło: National Archives, Washington
Wyzwoleni robotnicy przymusowi z Polski witają amerykańskich żołnierzy
Leżące w południowych Niemczech Ulm zostało wyzwolone 24 kwietnia 1945 r. W mieście przebywało wówczas kilka tysięcy robotników przymusowych. Ulm 1945 r.
Źródło: National Archives, Waszyngton
Wyzwoleni robotnicy przymusowi z zakładów Focke-Wulf-Flugzeugwerke
Wyzwoleni robotnicy przymusowi z zakładów Focke-Wulf-Flugzeugwerke niedaleko Poznania witają żołnierzy Armii Czerwonej. Poznań, marzec 1945 r.
Zdjęcie: Boris Puschkin; źródło: Niemieckie Muzeum Historyczne, Berlin
Wyzwolony robotnik przymusowy z Polski
Jan Jakubasik tuż po wyzwoleniu. Polak od 1942 r. pracował przymusowo w Rzeszy Niemieckiej. Miejsce nieznane, marzec 1945 r.
Źródło: National Archives, Waszyngton
Pierwszy posiłek po wyzwoleniu
Ukraińscy robotnicy przymusowi jedzą pierwszy posiłek po wyzwoleniu. Dla wielu z nich był to pierwszy porządny posiłek od wielu tygodni. Anrath k. Mönchengladbach, marzec 1945 r.
Źródło: National Archives, Waszyngton
Żydówki z Czech – matka z dwunastoletnią córką
Czeska Żydówka i jej dwunastoletnia córka po wyzwoleniu w obozie pracy przymusowej. Obydwie pracowały w fabryce amunicji. Kauritz (Saksonia), kwiecień 1945 r.
Źródło: National Archives, Waszyngton
Plądrowanie w Monachium
Setki Niemców i byłych robotników przymusowych idą ulicami miasta, niosąc rzeczy zrabowane wspólnie z domu towarowego. Monachium, kwiecień 1945 r.
Źródło: National Archives, Waszyngton
Rejestracja w biurze dla dipisów
Wyzwoleni robotnicy przymusowi rejestrują się na wyjazd do domu, Verviers (Belgia) 1945 r. Alianci starali się umożliwić szybki powrót do domów. Pomiędzy majem a wrześniem 1945 r. każdego dnia ruszało w drogę do swoich rodzinnych stron około 33 tysięcy deportowanych.
Źródło: National Archives, Waszyngton